سالگردها

تريبون دان ايضاحات: ميللي حوكومتله باغلي اولان تاريخي سندلر، بوگون بير چوخ وب سيته لرده يئرلشميش اولسادا، بو قايناقلارين بير يئره توپلانميش صورتده، ان اؤنملي آدرسي، "آچيق سؤز" سايتي نين بو مؤوضوعدا اولان آرشيوي دير. اوزون ايللر بويونجا، نادير نوسخه لر 

S C Pisheveri1

 

ساييلان اسگي كيتابلار، تاپماسي عاليملره بئله چتين اولان سندلر،  كيريل اليفباسيندا اولان قايناقلارين حاضيرلانماسي،  مين بير زحمتله  اليفبادان، اليفبايا چئويرمه سي كيمي سينيرسيز زحمتلر سايه سينده مومكون اولموشدور. بو ايش يالنير بير تواضع كار و زحمتكش دوستوموزون گئجه گوندوز امه يي له مومكون اولموشدور.  آشاغيدا دوكتور سالام الله جاويددن اولان بو تاريخي خاطيره، همن قايناقدان گؤتورولموشدور. مؤحتمل ايملا سهولري، تريبون سايتي نين، سندي پي دي اف فورماتيندان چئوريرمه سي سيراسي ايره لي گلميشدير. سندين پي دي اف متني اوچون، "آچيق سؤز" سايتي نا باخين.  آچيق سؤز سايتي نين، ميللي حوكومتله باغلي بؤلومونون لينكي. (ايضاحاتين سونو) 

سلام الله جاويدين «او گونون حسرتيله» آدلى خاطيره¬لر کيتابيندان پيشه¬ورى کاشاندا آرتيق 2جی جاھان موحاريبه¬سی باشلاميشدی. ايرانين داخيلی 
سياسى وضعييتی حيس اولوناجاق قدر کسکين¬لشيب مورکب¬لشيردی. محبس¬لرده¬کی سيياسى محبوسلارين سايی آرتير، "شوبھه¬لیلر"ين حبسه آلينماسی چوخاليردی. ريضا شاه ديکتاتوراسی داھا دا آمانسيزلاشميشدی. بئله بير شراييطده قصر قاجاردا محبوسلوق مودتينی باشا وورموش سيياسى شخصلرين تام آزادليغيندان سؤز بئله گئده بيلمزدی. 1320جی ايلين اوللرينده (1941جی ايل مارت) س.ج.پيشه¬ورى، ممی نونه¬کرانی(دھقان) و بير نئچه نفر منيم ياخشی تانيديغيم قصر قاجارداکی زيندان يولداشلاريم حبس مودتلرينی قورتارديقلارينا گؤره اونلار دا کاشانا سورگون ائديلميشدیلر. زيندان يولداشلاريمين کاشانا گلمه¬سی و اونلاری ساغ سالامات گؤرمگيم منی چوخ سئوينديردی، ھم ده قايغیلاريمی آرتيردی.

آخی اونلار زينداندان تزه چيخميشديلار، من ايسه آرتيق کاشاندا "سابيقه¬لی" (ايستاژلی) سورگونده ايديم، ھم ده کئچن بير نئچه ايلده بورادا خئيلی آداملا تانيش اولموشدوم، حتی بعضیلری ايله عايله دوستلوغوموز دا وار ايدی. من پيشه¬ورينی و خانيمينی بير مودت ائويميزده ساخلاديم. پيشه-ورى بير يئرده اولماغيميزا سيياسى رنگ وئريله بيله¬جگی احتيمالينی اورتايا گتيردی و اونلارا باشقا يئرده ائو کيرايه ائتديک. منيم زينداندان چيخميش يولداشلاريملا گؤروش و صؤحبتلريم، دئمک اولار کی، مخفی اولوردو، چونکی بيزی بورادا دا ايزله¬ييردیلر. پيشه¬ورى¬يه بير عطار، مرندی فاميليالی باشقا بير دوستوما باققال دوکانی آچماقدا کؤمکليک ائتديم. اصلينده بو دوکانلار کاشانداکی آزاديخاھلارين گؤروش و مشورت يئری ايدی.

کاشاندا اولارکن پيشه¬ورى بئينلخلاق وضعييت، ايرانين داخيلى سيياسى دورومو، بيز آزاديخاھلارين وظيفه¬سی حاقدا، دئمک اولار کی، ھر گون صحبت ائدير، مولاحيظه و فيکيرلرينی بيزيمله بؤلوشدوروردو. کاشانداکی گونلريميزده بئينلخالق وضعييت حاقدا ان ياخشی معلوماتی قونشوم آغايئ جوجانی ايله (او نئفت شيرکتينده ايشله¬ييردی) شريک آلديغيميز راديودان آليرديق. من موختليف اؤلکه¬لرين خبرلرينه قولاق آسماق اوچون قونشوم-گيله گئتمه¬لی اولوردوم. راديونون بيزده اولماسی منه تھلوکه تؤره¬ه بيلردی. راديودان آلديغيم معلوماتلاری بير قايدا اولاراق، دئمک اولار کی، ھر گون آغايي پيشه¬ورىه و ديگر يولداشلارا چاتديريرديم. معلوماتلاردان گؤرونوردو کی، سووئت اتفاقينين موحاريبه¬يه جلب اولوناجاغی احتيمال¬لاردان چوخ حقيقته بنزه¬يير. تئھرانا گئدن کاشانين تانينميش ضيالیلارينين و دؤولت مامورلارينين اورادان گتيرديکلری خبرلر و ائتديکلری صؤحبتلر ايرانين دا موحاريبه آپاراجاق دؤولتلرين تأثير دايره¬سينه حؤکمن دوشه¬جگينی بللی ائديردی. بئين¬الخالق وضعييتين کسکين¬لشمه¬سی، ايرانين داخيلى سيياسى دورومونون گوندن گونه مورکب¬لشمه¬سی ايله علاقه¬دار س.ج.پيشه¬ورىنين فعالليغی آرتير و اطرافداکیلارا گله¬جکده ھانسی پروقرام اساسيندا حرکت ائده¬جکلرينه داير اؤز توصيه¬لرينی وئريردی. البته بو ايشلر سون درجه مخفی و کاشان پولیسینين نظارتيندن اوزاق مکاندا گؤرولوردو. پيشه¬ورى ايرانين گله¬جگی حاقدا اؤز مولاحيظه¬لرينده ايرانی ھر شئیدن اول پھلوی ديکتاتوراسيندان خيلاص ائتمگی و اؤلکه¬ه دموکراتيک بير موحيطين ياراديلماسينی، ايران اراضی¬سينده ياشايان بوتون خالقلارا آزادليق وئريلمه¬سينی، اونلارين تاپدالانيب يوخ اولموش حوقوقلارينين قايتاريلماسينی خوصوصی اولاراق قئيد ائديردی. پيشه¬ورىنين دوشونجه¬لرينده آذربايجانين طالعی، اونون گله¬جگی خوصوصی وورغولانيردی. او، ھم زينداندا، ھم ده سونرالار، ھميشه دئييردی کی، "آذربايجانين اؤز دردلری وار، اونا آنجاق ميلت اؤزو علاج ائتمه¬لیدير". ستارخان، خيابانی حرکاتلاريندان ايفتيخارلا دانيشارکن بو حرکاتلارين مغلوبيتينده ايران ايرتيجاعسی ايله ياناشی و اوندان داھا چوخ خاريجی موداخيله¬چیلرين شئيطانی رول اويناديغينی خاطيرلاديردی. عموميتله، اونو دئيه بيلرم کی، بيز آذربايجانا دؤننه قدر بورادا گؤرجگيميز ايشلرين پروقرامی، سيياسى حرکت خطی رحمتليک پيشه¬ورى طرفيندن اطرافلی و آغلاباتان سويه¬ه موعين¬لشديريلميشدی. بونا گؤره پيشه¬ورى اطرافينداکی سيياسى قوه¬لر آذربايجانا دؤنن کيمی نه ايش گؤره-جگينی، ھانسی مراما قوللوق ائده¬جگينی و بو يولدا نه کيمی انگل و مانعه¬لرله راستلاشاجاغينی، اولجه¬دن بيليرديلر. چيخيش يوللارينی تقريبا پيشه¬ورى طرفيندن آذربايجانداکی حرکاتا اولجه¬دن گتيريلميش آيدينليق موباريزه¬ميزين سونراکی مرحله¬سينده، خوصوصن "21 آذر" نئھضت¬ینين قلبه¬سينده چوخ اھميتلی اولدو. ايرانا سووئت و اينگيليس قوشونلارينين داخيل اولاجاغی احتيمالی آرتديغينا گؤره ايراندا موخاليف قوه¬لره قارشی نظارت و تضييق يئنيدن گوجلندی. اؤلکه¬ه حربی وضعييتين اعلان ائديلمه¬سی ايله باغلی احتياطدا اولان بوتون افسرلر اوردويا چاغيريلدی. کاشانين صحيه ريسی جاوان اولدوغوندان اونو دا اوردو سيراسينا چاغيردیلار و وظيفه¬سينی مووقتی اولاراق يئنيدن منه حواله ائتدیلر. ايرانين موتتفيق قوشونلار طرفيندن توتولماسينا بير نئچه ھفته قالميش سورگونده و موختليف يئرلرده ياشايان سيياسى موخاليفت¬چیلرين حبسه آلينماسی حاقدا گؤستريش وئريلدی. بو گؤستريش اساسيندا سيياسى عقيده¬سينه گؤره کاشانا سورگون ائديلميش شخصلر، او جومله¬ن س.ج. پيشه¬ورى يئنيدن حبسه آليندیلار. من صحيه ايشلرينه مووقتی باشچی تعيين اولوندوغومدان بو حبسلردن کناردا قالديم. بو تکجه من و عايله¬م اوچون يوخ، ھم ده يئنيدن حبسه آلينان يولداشلاريم اوچون ده ياخشی ايش اولدو. من اونلارا ھر گون يئمک آپارير و چؤلده¬کی وضعييت حاقدا معلوماتی چاتديريرديم. وطن چاغيرير منی ھر بير کسه دوغولوب، بوياباشا چاتديغی يئر ھميشه عزيز اولور. آذربايجان منيم اوچون تکجه اونا گؤره عزيز و اونودولماز دئييل کی، بو تورپاقدا دونيايا گؤز آچميشام، ھم ده آذربايجانا باغلي¬ليغيم، اونون يولوندا چکديگيم زحمت و عذابلار اولو بابالاريمين دا بورالی اولماسی، بورادا اويومالاری ايله چوخ علاقمنددير. من ھارادا اولدومسا آذربايجان اورگيمده اولدو. ان بؤيوک درديم يارالارينی ساغالتماق، اونا آغير وضعييتدن چيخيش يولو آراماق اولموشدور و يئنه ده من بو يولدايام. ايران بيزيم وطنيميزدير، آذربايجان بو وطنده منه آنا بئشيگیدير. بئشيگی قوروماق، ساخالماق، احتياج و دردلرينه چاره آراماق ھر بير ھموطنيم کيمی، منيم ده اؤولادليق بورجوم اولموش و يئنه بو بورج بوينومدادير. 1320جی ايلين شھريور (1941جی ايل آوقوست سئنتيابر) حادثه¬لرينده (موتتفيق قوشونلارينين ايرانا داخيل اولماسينا ايشاره ائديلير) من تئھراندا ايديم. کاشان سورگونو باشا چاتميش، ريضا خان اؤلکه¬ن قاچميش، زيندانلارين قاپیسی آچيلاراق حبسه آلينميشلار آزادليغا چيخميشدیلار. من عايله¬مله تئھرانا دؤنرکن بورادا زينداندان آزاد اولموش چوخلو دوستلاريمی و يولداشلاريمی گؤردوکده سئوينجيمين حدی، حودودو يوخ ايدی... س.ج.پيشه¬ورى، ولیزاده (دوکتور بھبود)، ممی نونه¬کرانی، رضوان، علی ماشينچی، شکيبا، مشهدی کاويان، حسين وطندوست و س. آذربايجانلیلارلا ياناشی، چوخلو فارس، لور، کورد، گيلک، قاشقای و مسيحی دينينه منسوب دوست و تانيشلاری گؤرمک منده چوخ خوش تأثورات ياراتدی. ماددی جھتدن تامين اولونماق، عايله¬نی دولانديرماق اوچون منه و بيکه خانيما درحال ايشه باشلاماق لازيم ايدی. کيرايه¬ه قالديغيميز ائوين بير اوتاغينی مطبه چئويرديک، قاباغينا تابلوموزو دا ووردوق. گون اورتايا قدر من، سونرا ايسه بيکه خانيم مريضلری قبول ائتمگه باشلاديق. 1320جی ايلين شھريوريندن (1941جی ايل سئنتيابر) 1324جو ايلين آبان¬ينادک (1945جی ايل نويابر) من و بيکه خانيم تئھراندا ايختيصاصيميز اوزره چاليشديق. پيس قازانميرديق. من او پوللاری توپلاسايديم بيکه دئميش، تئھراندا بير نئچه مولک آليب، جاھي¬جلال قورا بيلرديم. قازانديغيمين چوخو ايجتيماعی ايشلره، جمعيت و تشکيلاتلارا کؤمکليگه و بير ده احتياجی اولان دوستلاريمين عايله¬سينه ال توتماغا صرف ائديلدی. بلکه بونلاری يازماغيم اخلاقی جھتدن دوز دئييل، ولی دوشونورم دئييلسه ياخشیدير. زيندان و سورگون حياتيمدان سونرا منيم تئھراندا ايجتيماعی فعاليتيم، اولجه آذربايجاندا آغايئ م. شبوستری، ايسماييل شمس و باشقالاري¬نين تشببوثو ايله يارانميش، تئھراندا شؤعبه¬سی اولان «آذربايجان جمعيتی»نده اولموشدور. ھمين تشکيلات يارانان گوندن آذربايجانلا ياناشی، تئھراندا و باشقا ايالتلرده ياشايان رووشنفيکر (لرده بئله بير ايشه ايقدام ائتميشلر) ... (بو دؤورده) تبريزدن باشقا اردبيل، سراب، مرند، خوی و ريضاييه¬ه (اورميادا) اولدوم. ميلت موختليف حيزب، جمعيت و تشکيلاتلاردا موباريزه¬يه قالخسا دا واحيدليکدن داھا چوخ موختليف جريانلار، قوللار و شاخه¬لرين مؤوجودلوغو بللی اولوردو. موختليف آخارلارلا گلن بو چایلاری بير مجرايا سالماق، گور سئله چئويرمک واجيب ايدی. بو واجيبليگی بيزيم ھاميميزدان چوخ آغايئ پيشه¬وری حيس ائديردی. تبريزده¬کی حاديثه¬لری، جريانلاری دقتله و مونتظم ايزله¬ين، دفعه¬لرله اورا و بوتون آذربايجانا سفر ائدن آغايئ پيشه¬ورى ھميشه تئھرانا دؤنومده "آژير"ين خييام خيابانينداکی رئداکسيياسٮندا و باشقا کلوبلارداکی گؤروشلريميزده زينداندا دئديگی "آذربايجانين اؤز دردی وار، اونا چاره تاپمالیييق" سؤزلرينی ايندی دئمک اولار کی، تئزتئز تکرار ائديردی. نھايت، زامان گليب چاتدی. ،“آژير“ ده¬کی نؤوبتی گؤروشده (بو گؤروشده آغايئ پاديقان، شمس، شبوستری، مشهدی کاويان، نونه¬کرانی، تاغیزاده، من و آدلارينی اونوتدوغوم بير نئچه نفر ايشتيراک ائديردی) پيشه¬ورى، يئنی، دموکراتيک و ميلی بير فيرقه-نين ياراديلماسی فيکرينی اورتايا قويدو و اونون ياراديلماسينی ضروری ائدن جھتلر حاقدا موفصل دانيشدی. بير نئچه نفر ترددود ائتسه ده ھاميميز آغايئ پيشه¬ورىه طرفدارليق ائتديک. قرارا آليندی کی، بير نئچه نفر آذربايجانا تبريزه گئتسين. سھو ائتميرمسه بو 1324 جو ايلين اورديبئھيشت خورداد آيی ايدی (1945جی ايل آپرئل مای). فيرقه¬نين ياراديلماسينا حاضرليق ايشلری تبريزده باشا چاتديقدان سونرا آغايئ پيشه¬وری تئھرانا قاييتدی. منه و بير نئچه نفره تئھراندا قالماق، آذربايجانداکی حاديثه¬لر و ايقداملارلا تئھرانداکی ھموطنلری تانيش ائتمک، ياراديلاجاق فيرقه حاقدا اونلاردا دوزگون تصووور ياراتماق تاپشيريلدی. من بو ساحه¬ه ايتيحاديه¬ه ايش آپارمالی ايديم. کاشاندان تئھرانا گلن گوندن ايتيحاديه¬ه چاليشديم. بو تشکيلاتدا، اونون فعاللاری آراسيندا حؤرمت و نفوذوم پيس دئييلدی. بونون سببی ايتيحادييه تشکيلاتلارينا لازيم اولدوقدا ھميشه مادی يارديم ائتمگيم، فھله و زحمتکئشلره چوخ واخت تمناسيز (مجانی) طيبی خيدمت گؤسترمگيم و ايجتيماعی ايشده فعال اولماغيم ايدی. ايتيحادييه رھبرلريندن اولان آغايئ ريضا روستا ايله قديمدن دوست ايديم. او، چوخ صداقتلی، الي¬آچيق و ايمانلی آدامدير. من اونو بئله تانيميشام. آغايئ پيشه¬ورى ھميشه¬ليک آذربايجانا سيياسى ايشه گئتديگيندن "آژير"ی ايداره ائتمگی دوستلارينا تاپشيردی. آذربايجانداکی حاديثه¬لری مونتظم ايشيقلانديرماقدا "آژير"ين تايی برابری يوخ ايدی. "آژير"ده¬کی سون گؤروشده فيرقه¬نين آدی، مرام و مقصدی، ھدفی، ھانسی قوه¬لره سؤيکنه¬جگی، سيياستی، بير سؤزله، ھر شئی موزاکيره ائديلدی. آز سونرا آغايئ پيشه¬وری بير نئچه يولداشلا آذربايجانا يوللاندی. 12 شھريور فيرقه¬نين يارانماسی 12 شھريور بياننامه¬سی (3 سئنتيابر 1945جی ايل) اعلان ائديلمه¬ميشدن اونون مضمونو ايله بيز تئھراندا، آغايئ پيشه¬ورى تبريزه يولا دوشمه¬ميش تانيش ايديک. 12 شھريور بياننامه¬سی "آژير"له ياناشی تئھرانداکی بير چوخ روزنامه¬لرده (قزئتلرده) چاپ اولونموش و بو حاقدا موختليف مضمونلو خبرلر وئريلميشدی.* 12 شھريور آذربايجان دموکرات فيرقه¬سینين ياراديلماسی خبری بوتون ايراندا ايلديريم سورعتی ايله ياييلدی. ايران و خاريجی راديولارين وئريليشلری بو خبری تکرارتکرار وئريردیلر. بو حاديثه¬ن سئويننلر ده، کدرلننلر ده، غضبلننلر ده چوخ ايدی. البته، سئويننلر صفينده آذربايجان خالقينا، اونون موباريزه¬سينه رغبتی اولان موترقی قوه¬لرين نوماينده¬لری داھا چوخ ايدی. ھاميدان چوخ شادلانان تئھراندا و ديگر ايالت شھرلرينده ياشايان، اورگی آذربايجانلا ووران ھموطنلريميز ايدی. من 12 شھريورله باغلی جلسه¬لرين، تدبيرلرين چوخوندا ايشتيراک ائتميشم و بو مقصدله آذربايجانا تئزتئز گئتمه¬لی اولدوغومدان مطبده بيکه¬خانيم تک چاليشمالی اولوردو. فيرقه ياراديلماميشدان خئيلی اول آغايئ پيشه¬ورىنين، ديگر يولداشلاريميزين تکليفی و تاکيدی ايله بير نئچه نفر ايش آپاران، تئھرانداکی ايجتيماعيتده تانينان آداملار اورادا تئھراندا قالمالی و فعاليتی داوام ائتديرمه¬لی اولدولار. او جومله¬ن، من ده تئھراندا قالديم. منيم فعاليت ساحه¬م ايتيحادييه عضولری سيراسيندا تبليغات تشويقات آپارماق و ميلتی، خوصوصن آذربايجانلیلاری 12 شھريور حاديثه¬سی ايله، يئنی يارانميش آذربايجان دموکرات فيرقه¬سینين مرامی، مقصدی و اونون ياراديلماسينی دوغوران سببلرله تانيش ائتمک ايدی. حقيقتی آنلايان ھموطنلريميز آز مودتده تئھراندا فيرقه¬نين بؤيوک تعصوبکئش دسته¬لرينی ياراتدیلار. ھمين دؤورده تئھراندا و تبريزده چاپ اولونان روزنامه¬لرده فيرقه¬يه رغبت گؤسترنلرين تعصوب کئشليک و احساساتلا يازيلميش موراجيعتلرينه چوخ راست گلرسينيز. آذربايجاندا حيزب توده عضولرینين و ايتيحادييه¬نين آذربايجان دموکرات فيرقه-سينه مولحق (قوشولما) اولماسيندا شيرکت ائتميشم و بو ايشی يولونا قويانلاردان بيری اولموشام. نھايت، زامان گليب چاتدی. باشقا يولداشلاريم کيمی، من ده حيس ائديرديم کی، دؤولت بيزيم ايسته¬يگيميزی نينکی وئرمه¬يه¬جک، عکسينه او آزاديخاھلارا ديوان توتماغا حاضيرلاشير. زورا زورلا جاواب وئرمکدن باشقا يول قالماميشدی. تبريزده ميلی حکومت ياراديلانادک اوراداکی بوتون سيياسى و فيرقه¬وی ايقداملارين چوخوندا شيرکت ائتسم ده، منيم عايله¬ليکجه اورايا کؤچمگيمه احتياج ياراندی و بو حاقدا آغايئ پيشه¬ورىدن، شبوستریدن، پادئقاندان بير نئچه ايسماريچ [مئساژ، پيام] و مکتوب آلديم. وطن منی چاغيريردی. دار و مسوليتلی زاماندا اونا کؤمگه گئتمک ھر بير وطندوستون، او جومله¬ن منيم ده بورجوم ايدی. ھميشه ايجتيماعی سيياسى فعاليتيمی بيکه خانيمدان گيزلتمگه چاليشسام دا (اونو ناراحات ائتمه مک اوچون) بو دفعه تبريزه يولا دوشدوگومو و چوخ گومان اونلاری دا ياخين واختدا اورايا آپاراجاغيمی آچيب سؤيله¬يم، عئينی زاماندا کؤچ اوچون حاضرليق گؤرمگی تاپشيرديم. من تبريزه گلرکن ميلى کونقرئس ايشه باشلامالی، مجليسئ ميلى تشکيل تاپمالی، دوشمنين زوراکیليغينا سيلاحلی مقاويمت گؤسترمگه باشلانيلملاييدی. تبريزه گلن گوندن ايشين چوخلوغو و وضعييتين گئتديکجه کسکينلشمه-سی گؤستردی کی، من اؤزوم اوشاقلاری تئھراندان گتيرمگه ھئچ جور ايمکان ائده بيلمه¬يه-جه¬يم. بو ايشی تئھرانداکی دوستوم موھنديس چمنلی¬يه حواله ائتديم. او، بيکه خانيمی اوشاقلارلا بيرليکده قاتارا مينديريب يولا سالدی و بير نئچه گوندن سونرا ائو اساسييه¬ميز يوک ماشينی ايله گتيريلدی. عايله¬ليکجه بير نئچه گون مشهدی کاويان¬گيلده قالديق، سونرا ائو کيرايه ائتديک. ميلى حکومتين سوقوطونادک (منيم حبس ائديليب تئھرانا آپاريليماغيمادک) تبريزده ياشاديق. نئھضت¬دن سونرا آغابوزورگ آدلی دللال واسطه¬سيله شاھپور خيابانيندا حاجی ماحمود کرباسیزاده¬نين بوش قالميش ائوينده ياشاديق. کرباسیزاده تئھراندا ياشاديغيندان اونون ائوينی تبريزدکی قوھومو واسطه¬سی ايله کيرايه ائتديم و ھر آی 80 تومن ائو کيرايه¬سی اؤده¬ييرديم. علاوه اولاراق 4 ايل بوش قالميش و پيس گونه دوشموش ائوی تعمير ده ائتديرديم. ائوين ايچریسينده بير خئيلی ائو اساسييه¬سی وار ايدی. من قوھومو واسطه¬سی ايله کرباسیزاده¬يه خبر چاتديرديم کی، بو اساسييه¬لری ھارا قوياق، کيمه وئرک. اوندان خبر گلمه¬يگی اوچون کرباسیزاده¬نين ائو اساسييه¬لری موصاديره کوميسيياسی واسيطه¬سی ايله دؤولتين خئيرينه گؤتورولدو. خوشبختليکدن موصاديره اولونوب آپاريلان بوتون اساسييه¬لرين ترتيب اولونموش و ايمضالانيب مؤھورلنميش سياھی¬سينين بير صورتينی بيکه خانيم آليب اؤزونده ساخلاميشدی. سونرا بو سند بيزی کرباسیزاده¬نين شريندن خيلاص ائتدی.

* س.جاويدين بو دؤور سيياسى فعاليتی حاقدا باخ: "ايران بين دو انقلاب". تئھران، 1380 ،سه. 270 ،374؛ ھمچنين باخ: "قيزيل صحيفه¬لر". تبريز، 1325 ،س. 371.س.جاويدين بو زامان س.ج.پيشه¬ورى ايله تبريزه گئتديگی و فيرقه¬نين ياراديلماسيندا ايشتيراک ائتديگی حاقدا "خاطيره¬لر "ده صحبت آچيلمير. لاکين بو حاقدا "از سيد ضيا تا بختيار". (س.270) ج.حسنلی¬نين "گونئی آذربايجاندا سووئت آمئريکا و اينگيلتره قارشيدورماسی" (س.384) و "ايران بين دو انقلاب" (س.364)، کيتابلاريندا، "قيزيل صحيفه¬لر" ده (س.371)